Nobel Ödülü, İsveçli Alfred Nobel’in (1833–1896) mirasıdır. Ödüller, “önceki yıl boyunca, insanlığa en büyük faydayı sağlayan kişilere” millet ayrımı gözetmeksizin takdim edilir. Nobel Ödülleri 5 dalda verilmektedir. Fizik, Kimya, Fizyoloji ve Tıp, Edebiyat ve Barış alanındaki kazananlar İsveç Kralı’ndan bir madalya, bir diploma ve nakit ödül alırlar.

Ödülün isim babası olan İsveçli Alfred Nobel kimyager, mühendis, mucit ve girişimciydi. 21 Ekim 1833’te Stockholm’de doğdu ve 10 Aralık 1896’da San Remo’da öldü. Hayatını patlayıcılarla çalışmaya adamıştı. İcatları arasında patlatma başlığı, dinamit ve dumansız barut bulunur. Vasiyetinde, mirasının Nobel Ödüllerinin enstitüleştirilmesi yönünde kullanılmasını ve 33.200.000 kronunun her yıl insanlığa hizmette bulunanlara sunulmasını istemiştir.

Nobel Ödülleri 1901 yılından beri I ve II. Dünya Savaşları haricinde her yıl verilmektedir. Ödüller 5 dalda verilir fakat ben Fizyoloji ve Tıp alanındakilerden biraz bahsetmek istiyorum.

Alfred Nobel tıbbi araştırmalara oldukça ilgi gösterirdi. Nobel Fizyoloji ve Tıp Nobel Ödülü, İsveç Stockholm, Karolinska Enstitüsü’nde Nobel Meclisi tarafından verilir.

2000 yılına kadar ödüllerde öne çıkan dallar ise 13 ödül ile nörobiyoloji, yine 13 ödül ile ara metabolizma, 8 ödül ile G proteinleri ve ikincil mesajcılar aracılığı ile sinyal iletimi konuları olmuştur.

Bu yazıda ben sinirbilim alanında verilen ödüllerden bahsedeceğim. Sinirbilim alanında en az 17 ödül dağıtıldı ve yaklaşık 40 kişi ödül kazandı. İlk ödül, 1906’da Camillo Golgi ve Ramón y CaJal’a ve sonuncusu ise 2014’te John 0’Keefe ve May-Britt ve Edvard I. Moser’a verildi.

Modern Sinirbilimin Kurucuları

Golgi ve Cajal sinir sisteminin yapısı üzerine çalışmalarıyla ödüle layık görülmüşlerdir. Sinir sisteminin yapısı ve işlevi hakkındaki şu andaki anlayışımız büyük ölçüde 19. yüzyılda kurulan iki ilkeye dayanmaktadır: fonksiyonel lokalizasyon ve nöron doktrini.  Fonksiyonel lokalizasyon ilkesine göre sinir sisteminin farklı bölümleri ve özellikle serebral korteksin farklı işlevleri olduğu varsayılır. Nöron doktrini ise beyin ve omuriliğin, nöronlar ve destek yapıları olarak adlandırılan unsurlardan oluştuğu kabulünü yapar. Doktrine göre nöronlar birbirine temas edebilirler, ama kanıtlanamamıştır. Nöron doktrinini ispatlayan iki kanıt ise; Golgi’nin boyama tekniği ve Cajal’ın histolojik çalışmalarıdır.

Sinir sisteminin yapısının anlaşılmasında Golgi’nin keşfi ile büyük ilerleme sağlamıştır. Yöntem, potasyum veya amonyak dikromat ile sabitlenmeden sonra zayıf bir gümüş nitrat çözeltisinde sinir doku parçalarının uzun süre daldırılmasına dayanır. Golgi boyası, bir doku bloğundaki öğelerin küçük bir yüzdesini seçer. Doku mikroskop altında incelendiğinde, tüm sinir hücreleri dendritik ağaçları ve aksonları ile birlikte görülebilir.

Cajal seyreltilmiş gümüş nitrat emdirme yöntemlerini (Bielschowsky) geliştirdi ve bunları, şeffaf sinir hücrelerinde ve uzantılarında görülebilen nörofibrillerin görselleştirilmesi için kullanıldı. Bu yöntemleri, hem sinir hücresinin iç kısmının daha iyi anlaşılması için hem de periferik sinir liflerinin rejenerasyonu için yapılan çalışmaların yanı sıra, embriyonik gelişim sırasında aksonların büyümesi ile ilgili çalışmalar için kullanmıştır.

Keşiflerle birlikte klasik nörofizyolojinin temelini oluşturduran Golgi ve Cajal sinirbilim alanında ilk Nobel’i paylaşmışlardır.

1932 yılında İngiliz bilim insanları Sir Charles Scott Sherrington ve Edgar Douglas Adrian nöronların işlevlerini açıklayan çalışmalarıyla ödüle layık görülmüşlerdir.

Merkezi sinir sisteminin işlevlerine dair bilgimize olan başlıca katkı, Sir Charles Sherrington’un araştırmalarıdır. Deneylerdeki büyük yeteneği ve nesnel analiz ile merkezi sinir sisteminin vücudun faaliyetlerini nasıl kontrol ettiği ayrıca reflekslerin planlı ve düzenli çalışmalarını ortaya çıkarmıştır.
Prof ED Adrian’ın çalışmaları nörofizyoloji ve duyu organlarının işleviyle ilgiliydi.
Sinirbilimin temellerini oluşturan bu çalışmalardan sonra, şimdi de bu alanda diğer ödül almış diğer çalışmalara bir göz atalım:
 Nörobiyoloji: Bol Nobel Ödüllü Bilim Dalı
  • Sinir impulslarının kimyasal iletimi: Sir Henry Hallett Dale ve Otto Loewi – 1936
  • Tek sinir liflerinin (single nerve fibres) oldukça farklılaşmış fonksiyonları: Joseph Erlanger ve Herbert Spencer Gasser – 1944
  • Şeker metabolizmasında anterior hipofiz lobu hormonunun oynadığı rol çalışmaları: Bernardo Alberto Houssay – 1947
  • İç organların faaliyetlerinin koordinatörü olarak interbrain fonksiyonel organizasyonu keşfi: Walter Rudolf Hess İyle -1949
  • Bazı psikozlarda lökotominin terapötik uygulamaları: Antonio Egas Moniz – 1949
  • Adrenal korteks hormonları, yapıları ve biyolojik etkileri: Edward Calvin Kendall, Tadeus Reichstein ve Philip Showalter Hench – 1950
  • Koklea içindeki fiziksel stimülasyon mekanizmasının keşifleri: Georg von Békésy – 1960
  • Sinir hücresi zarının periferal ve merkezi kısımlarında uyarma ve inhibisyonda rol oynayan iyonik mekanizmalar: Sir John Carew Eccles, Alan Lloyd Hodgkin ve Andrew Fielding Huxley – 1963
  • Sinir terminallerindeki humoral ileticiler ve onların depolanması, serbest bırakılması ve inaktivasyonu mekanizması: Sir Bernard Katz, Ulf von Euler ve Julius Axelrod’un – 1970
  • Hormonların etki mekanizmaları: Earl W. Sutherland – 1971
  • Bireysel ve sosyal davranış kalıplarının örgütlenmesi ve ortaya çıkarılması: Karl von Frisch, Konrad Lorenz ve Nikolaas Tinbergen – 1973
  • Beynin peptit hormonu üretimi: Roger Guillemin ve Andrew V. Schally – 1977
  • Serebral hemisferlerin fonksiyonel özelleşmesi: Roger W. Sperry – 1981
  • Görsel sistemdeki bilgi işleme: David H. Hubel ve Torsten N. Wiesel
  • Hücrelerde tek iyon kanallarının işlevi: Erwin Neher ve Bert Sakmann – 1991
  • Sinir sisteminde sinyal iletimi: Arvid Carlsson, Paul Greengard ve Eric R. Kandel’e – 2000
  • Koku reseptörleri ve koku alma sisteminin organizasyonu: Richard Axel ve Linda B. Buck – 2004
  • Vezikül trafiğini düzenleyen mekanizmalar: James E. Rothman, Randy W. Schekman ve Thomas C. Südhof – 2013
  • Beyinde bir konumlandırma sistemi oluşturan hücrelerin keşfi: John O’Keefe, May-Britt Moser ve Edvard I. Moser – 2014
Orijinal Metin: Farmakoloji.org
Yazar: Elif Özdemir
Kaynaklar ve İleri Okuma:
  1. Nobel Prizes in Neuroscience
  2. The Nobel Prize In Physıology Or Medicine
  3. Nobel Prize in Medicine: 1901-Present
  4. Golgi and Cajal: The neuron doctrine and the 100th anniversary of the 1906 Nobel Prize
  5. The Nobel Prizes in the field of neuroscience-from Camillo Golgi and Ramón y Cajal to John 0’Keefe and May-Britt Moser and Edvard I Moser

Kimler Neler Demiş?

avatar
  Subscribe  
Bildir