Yumurtalıklı insanların çoğu menopoz geçirir. Fakat hayvanlarda böyle değildir üreme organları aktif olduğu sürece üreyebilirler. Biz insanlar ve balinalar bu konuda aykırıyız.

Beluga balinaları ve deniz gergedanları, Nature dergisinde yayınlanan rapora göre menopozal memeliler sınıfına eklendi. Bu durum menopoza giren toplam tür sayısını beşe çıkarıyor: Bu iki balina, katil balinalar, kısa yüzgeçli pilot balinalar ve insanlar.

İngiltere’deki Exeter Üniversitesi’nde hayvan davranışları üzerine çalışmalar yapan Sam Ellis; yaşamın evrimsel bakış açısında, hayatta kalmanın ve yeniden üretimin varoluşun ana hedefleri olduğunu belirterek “Yeniden üretmeyi sürdürmemek çok tuhaf” diyor . Bu yüzden Ellis ve araştırmacıları, bu sıra dışı biyolojik özelliği olan diğer olağanüstü yaratıkları aramaya başladılar.

Diğer insan olmayan primatlar menopoza girmezler. En yakın primat akrabalarımız, üreme organları vücutlarının geri kalanıyla eş zamanlı olarak yavaşladıkları için, yaşamlarının sonuna kadar gebe kalabiliyorlar. Emekli Emory Üniversitesi şempanze araştırmacısı James Herndon, “Şempanzeler yaşam sürelerinin çoğunda üreme yetisine sahiptirler” diyor. Ancak 2012’de yayımlanan gözle altındaki şempanzeler üzerine yaptığı araştırmalar, dişi şempanzelerin hayatlarının son yıllarında menopozdan geçtiğini göstermektedir. İnsanlarda ise kadınlar genellikle 45 – 55 yaşları arasındaki menopozdan geçerler ve on yıllarca daha uzun süre yaşayabilirler.

Yeni raporun yazarları, Exeter ve York Üniversitelerinde, Balina Araştırmaları Merkezi ile bağlantılı olarak, dişli balinalara odaklandılar. Dişli katil balinaların da, kırk yıllık araştırmaya dayanarak menopoza girdiklerini biliyorlardı. Araştırmacılar 16 ilgili balina türünün anatomik verilerini taradılar.

Diğer araştırmacılar kıyıya vurma gibi olaylardan sonra disseke edilen ölü balinaların anatomik tanımlarını topladılar. Bilim adamları diş gibi özelliklerden, balinaların yaşlarını söyleyebiliyor. Balina yumurtalıklarının analizi, hayvanların üreme oranlarını gösterir. (Her seferinde bir balina yumurtayı serbest bırakır, yumurtlama ovaryumda küçük bir kalıcı iz bırakır.)

Ellis; “Eğer bu verileri tüm popülasyon için alırsanız, yumurtalık ve yaştaki aktivite arasındaki ilişkiyi anlamaya başlayabilirsiniz.” Bu ilişki belugaların ve deniz gergedanlarının 60-70 yıllık hayatlarının sonlarına doğru yumurtlamayı bıraktığını gösterdi. İspermeçet balinaları gibi diğer dişli balinalar ise üreme açısından verimli kaldı. Menopozun iki evrimsel özelliği vardır: “Uzun bir süre yaşamak zorundasınız ve hayatınızın sonuna doğru üretim faaliyetlerini kesmelisiniz”

Anneanneler menopoz için anahtar olabilir. 1980’lerin sonlarında ve 1990’larda yapılan antropolojik çalışmalar, menopozun, modern avcı-toplayıcıların kabileleri de dahil olmak üzere, dünya çapında insanlar için yaygın olduğunu göstermiştir. Utah Üniversitesinde antropolog olan Kristen Hawkes, bu araştırmanın mimarlarından biriydi ve “büyükanne hipotezi” deniyordu.

Bu hipotezde, yaşlı bir kadın çocuklarının gelişmesine yardımcı olur. Menopozdan sonra, artık çocuk sahibi olamayacağı zaman, zamanını ve biriken bilgisini, torunlarına yardım etmek için ayırır. Hawkes; büyükannenin etkileri nedeniyle evrimsel olarak soyunuzun uzun ömürlü olduğuna dair bahse girebileceğini söyler.

Deniz gergedanlarının ve beluga balinalarının soğuk ve uzak kuzey denizlerindeki doğal habitatlarındaki davranışlarını incelemek zor. Ekolojist Roderick Hobbs “Belugalarda, ilk birkaç yıldaki anne bakımı dönemi iyi belgelenmiştir. Bunun dışında, sosyal yapıları iyi bilinmemektedir.”

Hawkes, katil balina annelerinin “daha ​​büyük yetişkin oğulları” ile somon paylaştığını ortaya koyan yeni bir çalışmaya işaret etti. Böylece “büyük annelerin büyük oğullarına verdikleri yardım, daha fazla torun ile sonuçlanıyor.”

Bu yeni çalışma, menopozun üç kez dişli balinalarda bağımsız olarak geliştiğini göstermektedir: Bir kez katil balinalarda, bir kez kısa yüzgeçli pilot balinalarda ve bir kez deniz gergedanı ve beluganın ortak atalığında. Ellis, bu balina türlerinin sosyal yapılarının benzer olabileceğini düşünüyor.

Hobbs, beluga balinalarında yapılan hiçbir araştırmanın “post-doğurganlık dönemindeki kadınların torunlarının başarısına katkıda bulunduğunu göstermek için gerekli olan çok amaçlı bir perspektife sahip olmadığını” söyledi.

Ellis; “Evrim geçirdiğimiz atadan epey uzaktayız, erken insan gruplarına uygulanan seçim baskılarından uzaklaştık. Ancak bu balinalar milyonlarca yıl önce ataları gibi benzer ortamlarda ve gruplarda yaşıyor. Balina menopozuna yol açan durumları anlarsak, belki de kendimizi daha iyi anlayabiliriz.”

Kaynaklar ve İleri Okuma:
0 0 vote
Article Rating
Subscribe
Bildir
guest
0 Yorum
Inline Feedbacks
View all comments